Post-Bin Ladin Dünya

Bin Laden müsəlman Xilafətin yenidən qurulması üçün tarixi təkərrür etdirmək  istəyirdi. O  pluralist və özünü ifadə etməyə yönələn sürətli dəyişimdə olan Ərəb dünyasından kənarda qalmış bir şəxsiyyət kimi öldü.

Onun dövründə ərəb dünyasının Nasserite milliyyətçiliyindən siyasi islama doğru keçirdi. Bu anti-Qərb və çox nüfuzlu formada  açıq itaətsizlik  idi.

Onun ölümü post-islamçı inqilabla Ərəb dünyasında demokratik dəyərlərin uzun müddətdəki inkar edildiyi despotizmin Tunisdən Qahirəyə devrilməsiylə gəldi.

Ərəb dünyasında çoxunluq dini etiqatla modern dünya arasında balansın qurulmasının yollarını axtarmaqdadırlar. Ərəblər Qərbin mürəkkəbliyindən azad olmalarınla iftixar etməktədirlər.

Bin Laden Cihadı daha çox anti-Qərb düşüncədən (Westoxification)  qidalanırdı. Anti-Qərb düşüncəyə görə Qərbin üstünlüyü və təcavüzü ərəblər üçün alçalmadır. Bin Ladın kinin  nihist kütləvi qətl üçün potensialı olan Əl Qaidə ilə göstərirdi.

Onun Amerikan gücləri tərəfində öldürülməsidə zamanla bərabər yer də çox diqqət çəkicidir. O əlaqəsi qopduğu Yaxın-şərqdən uzaqda Pakistanda öldü.

Bir dövr keçdi. Bu çox itirilmiş və Amerikanı sarsan ağrılı on il idi. Kütləvi qətllər o qədər şiddətlənmişdiki artıq üç rəqəmli sayılara keçmişdi. 11 sentyabrdakı terror hadisəsi yeni əsri başlanğıcında zəhərlədi. Bin Ladin zəhərin bir damlası idi.

Mən Nyu-yorkda Atlantik meydanında Şərq Çayı tərəfindəydəykən yanımdakı şəxs mənə dedi ki: “A bax, Dünya Ticarət Mərkəzində yanğın var”.  O gündən sonra püskürmüş qorxu yarandı və insan oğlunun heç bir dəyəri qalmadı və Amerikanın torpaq haqqında ən əsas fərziyyələrindən olan “vətən” anlayışı da dəyişdi.

Mən bugün Ərəb despotu Müəmmər əl-Qaddafiyə qarşı savaşan igid Liviyalılarla bərabər Benqazidəyəm. Bəzən terroristlər və Amerikan qatillər  anti-Qaidaçı olduqlarını  Qərbin dəstəyini qarantiləmək üçün deyirdilər.

Faktiki olaraq, onun tiraniyası qarşı olduğunu iddia etdiyi ekstremizmlə qidalanırdı. Bin Ladin Ərəb despotizmi və Birləşmiş Ştatlara ikiüzlü repressiyanı dəstəkləyənlərə dayaq idi.

O öldüyündə Birləşmiş Ştatlar Prezident Obama Ərəb dünyasındakı demokratiyalaşmağa ilk dəfə Amerikanın dövlət siyasəti kimi görürdü. Effektiv terrorizm əleyhinə mübarizə bütün regionun  əsas hüquqlarının olmaması demək deyil. Bunların çoxu təcrübə ilə öyrənildi.

11 Sentyabrda intihar edən Ərəblərdən 17 fevral Benqazi inqilabında igidcə mübarizə aparan Ərəblərə çevrildi və digər inqilablarla bərabər region çox inkişaf edəcəyi görülür. Uzun yol var, Əl-Qaida ölmədi ancaq ilk addım çox güclü idi, həmçinin  əsir qalmış Ərəb düşüncəsi, qurtuluşu passivlik olaraq görməsi qorxunu yenməklə artıq dəyişməktədir. Bin Ladinin yüksələn və rəngli xəlifəliyi  haqqının məhrumiyyəti təsəlli edilmiş, gücdən salınmış və çarəsiz buraxılmışdır.  Bir gəncin işə, seçmə haqqına ehtiyacı var, cənnətdə hurilərə yox.

Başda Amerikanın hədəf olmadan əvvəl Bin Ladini ideologiyasını Sovet İmperiyasını süquta yetirmək üçün bir vasitə olaraq bəsləyirdi. Ehmal və tarixi eyforianın (euphoria) sonu sarsıdıcı əks reaksiyaya gətirdi. O vaxtdan bəri on il ərzində, daha böyük əks reaksiya göstərdi və səhv siyasətlə iki cəzalandıran  müharibə ilə nəticələndi .

Bu müzəffər gündə gənc Birləşmiş Ştatlar prezidenti siyasəti dəyişirdirən, sələfindən aldığı dəhşətli  səhv namı dəyişdirmək və Qlobal Terrorla Müharibədə (G.W.O.T.) Birləşmiş Ştatlar və onun müttəfiqləri zərər etməməsi üçün müəyyən edilmiş terrorçulara diqqət yetirməlidir. Bin Ladin Corc Buşun Birləşmiş Ştatların qlobal siyasətindəki müvəffəqiyyətsizliyini öz xeyrinə işətmişdi. Obama müharibədən hasilatın qarşılamaq və mülayim müslümanlara qarşı olan öhdəliyi yerinə yetirmək istəyir.

Keçid dəngəsiz olmuşdur ancaq onun nailiyyətləri mübahisəsizdir. Açıq cəmiyyət üçün bunlar fanatik əqidə ilə təkrar olunur və bunlar səhvlərlə öyrənirik.

Necə etmək olar ki, bu işi axıra qədər olsun və tək Bin Ladin deyil onun hərəkatı da ölsün?  Qaddafi amansız və müvəffəqətidir.  Sükan arxasında olanlar Ərəb inqilabın ardıcıl siyasi dəstəklə və maliyələşdirmə ilə hədəfə çatarlar. Ərəb demokratiyasına həmdə Ərəb fürsəti kimi baxmaq olar.

Əfqanıstanda müharibə nə qədər  tez sonlanarsa Birləşik Ştatların təhlükəsizlik ehtiyacları qarşılanar. Birləşik Ştatların regionda ən yaxın müttəfiqi İsraildirsə onu anlamaq lazımdır ki Yaxın Şərqdə dəyişim İsrailin siyasəti dəyişmədən tam dəyişə bilməz. Fələstin İsrail kimi post-Osmanlı erasın öhdəliyini alaraq inkişaf etməsi və regionu təmsil etməsi gərək.

2012 seçkiləri artıq daha da maraqsızlaşdı. Mənim əvvəl dediyim kimi  Obama çox şanslı adamdır. Mən düşünürəm ki şans və aydın məqsədli olmaq iki dövürlük prezident seçilmək üçün yetərlidir. Obama Osama götürtdü ona görə ki O daha geniş istiqamət almışdı.

2 May 2011 ROGER COHEN (The New York Times)

Tərcümə etdim

Qeyd edim ki, “Post-Bin Ladin Dünya” məqaləsi həm-təsisçisi olduğum www.cemiyyet.com elektron jurnalında da yayımlanıb.

İstinad:

http://www.nytimes.com/2011/05/03/opinion/03iht-edcohen03.html?ref=opinion

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış /  Dəyişdir )

%s qoşulma

WordPress.com Bloqu.

Yuxarı ↑

%d bloqqer bunu bəyənir: